Dolu Nasıl Oluşur?
Bugün Mika ile dağların yakınlarında bir yürüyüşe çıktık. Mika, havadan ölçüm yaptıkları saha çalışması sırasında Arktik’te yaşadığı inanılmaz deneyimlerden bahsetti. Dikkatlice dinledim ve Mika’nın araştırma uçuşları sırasında görmüş olduğu Spitsbergen açıklarındaki buz dağlarını hayal ettim. Bunu yaparken, aslında havanın çok sıcak olduğunu unuttum. Bol güneşli, muhteşem bir gündü ve Mika, tekrar çiçek açan bitkileri ve her şeyden önce bu kadar yeşilliği görmekten son derece mutluydu.
Yürüyüşümüzün sonunda, bir dondurmacının önünde iki büyük top dondurmayla serinletici bir mola verdiğimizde, gökyüzünün aniden büyük bir fırtına bulutuyla kaplandığını gördük. Dondurmacının büyük penceresinden, gökyüzünden aniden büyük, beyaz buz parçalarının düştüğünü izledik. Bir göletin yanında, bu buz parçalarının suyun sıçramasına neden olduğunu bile görebiliyorduk! Peki, neden gökyüzünden buz topları düşüyor?
Bu durum beni çok etkiledi ve Mika’ya, böylesine sıcak bir günde gökyüzünden neden buz topları düştüğüne dair bir fikri olup olmadığını sordum. Yanımızda oturan bir adam aniden, pencereden dışarı bakarken gülümseyerek, “Mükemmel bir soru,” dedi. Kendini Christian olarak tanıttı. Bize, fırtınaların onu hem büyülediğini hem de korkuttuğunu söyledi. Christian bir bilim insanı ve bu buz toplarının böylesine sıcak günlerde nasıl oluştuğunu anlatmak istiyor.
Sıcaklığın bunda önemli bir rol oynadığını, çünkü dolu – bu buz taneciklerine verilen isim – çoğunlukla yaz aylarında meydana geldiğini söyledi. Şiddetli bir fırtına oluştuğunda, birçok su damlası da oluşur. Bu fırtına bulutlarının içinde, birçok su damlası güçlü rüzgarlar tarafından yukarı doğru taşınır. Bulutun yükseklerinde, damlacıklar o kadar soğuktur ki buz haline gelirler. Bu onları daha ağır hale getirir ve tekrar aşağı inerler. Bunu yaparken, daha fazla su damlası buzun üzerinde donabilir, böylece buz tanecikleri giderek büyür. Eğer fırtına yeterince şiddetliyse, buz kristalleri tekrar yukarı doğru savrulabilir ve bunu yaparken sürekli olarak büyüyebilirler. Tıpkı bir yo-yo gibi, diye düşündüm kendi kendime. Bu, buz tanecikleri bulut içindeki yukarı doğru hava akımları tarafından taşınamayacak kadar ağırlaşana ve sonunda dolu olarak yere düşene kadar devam eder.
Christian, dolu tanelerinin bir top dondurma büyüklüğünde, nadir durumlarda ise daha da büyük olabileceğini söyledi. Bu kadar büyük dolu tanelerinin gökyüzünden düşmesinin ne kadar tehlikeli olduğunu düşündüğümde gerçekten inanılmaz geliyor. Neyse ki, fırtına kısa sürede geçti. Güneş tekrar çıktı, hava serin ve taze hissediliyordu ve günün geri kalanının tadını çıkarmak için dışarı çıktık!
Text: Christian Buhren, Illustration: Patrizia Schoch, Translation: Beril Aydin
